กิจกรรมสำรวจและประเมินศักยภาพชุมชนเบื้องต้น วันที่ 19 มิถุนายน 2569

กิจกรรมสำรวจและประเมินศักยภาพชุมชนเบื้องต้น นำโดย อาจารย์ ดร.กีรติ ตระการศิริวานิช และคณะทำงาน ได้รวบรวมกลุ่มเป้าหมาย (Focus group) สอบถามข้อมูลเบื้องต้นของชุมชน โดยเน้นประเด็นเรื่องการสำรวจทุนทางทรัพยากรและผลิตภัณฑ์ เพื่อค้นหาจุดขายนำมาจัดทำแผนที่เส้นทางท่องเที่ยว และประเมินความพร้อมของสินค้า การประเมินความพร้อมของผลิตภัณฑ์ชุมชน และความต้องการของชุมชนด้านการสร้างการท่องเที่ยวเชิงชุมชน

กิจกรรมสำรวจข้อมูลเชิงลึกกับสมาชิกในหมู่บ้าน วันที่ 20 มิถุนายน 2569

ลงพื้นที่สำรวจและเก็บแบบสอบถามเพิ่มเติมโดยเข้าหาสมาชิกในหมู่บ้าน เบื้องต้น นำโดย อาจารย์ ดร.กีรติ ตระการศิริวานิช และคณะทำงาน สำรวจข้อมูลเพื่อเจาะประเด็นเชิงลึกเกี่ยวกับความต้องการของชุมชนด้านการสร้างการท่องเที่ยวเชิงชุมชน และการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีเข้ามายกระดับการพัฒนาชุมชนโดยเฉพาะสินค้าหัตกรรมชุมชน และเกษตรอินทรีย์

กิจกรรมลงพื้นที่สำรวจเส้นทางการสร้างประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงชุมชนเพื่อเชื่อมโยงเกษตรอินทรีย์ วันที่ 21 มิถุนายน 2569

กิจกรรมลงพื้นที่สำรวจเส้นทางการสร้างประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงชุมชนเพื่อเชื่อมโยงเกษตรอินทรีย์
นำโดย อาจารย์ ดร.กีรติ ตระการศิริวานิช และการพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูปภายในชุมชน กระบวนการปลูกและการผลิตในปัจจุบัน มีการนำแนวคิดการทำเกษตรเพื่อสุขภาพองค์รวม เข้ามาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการและความปลอดภัย และการวิเคราะห์กลุ่มตลาดเป้าหมาย รวมถึงช่องทางการสื่อสารและการตลาดภาพลักษณ์

กิจกรรมที่ 2 กิจกรรมการระดมความคิดกับชุมชนเพื่อกำหนดเส้นทางท่องเที่ยวของโครงการหมู่บ้านวิถีเกษตรอินทรีย์สมัยใหม่เพื่อการท่องเที่ยว ณ บ้านหนองบัว จ.พะเยา

วันที่ 19 กรกฎาคม 2569

ผลการดำเนินกิจกรรมการระดมความคิดกับชุมชนเพื่อกำหนดเส้นทางท่องเที่ยว โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของสมาชิกชุมชนในการระดมความคิดเห็น ออกแบบประสบการณ์ท่องเที่ยว ทดลองเส้นทาง และถอดบทเรียน เพื่อพัฒนาแนวทางการท่องเที่ยวที่เชื่อมโยงทรัพยากร ภูมิปัญญา และกลุ่มอาชีพของบ้านหนองบัว โดยมีรายละเอียดดังนี้

          1. สร้างความเข้าใจและกำหนดกลุ่มนักท่องเที่ยวเป้าหมายสมาชิกชุมชนได้รับการปรับแนวคิดจากการนำเสนอหรือจำหน่ายสินค้าเพียงอย่างเดียว ไปสู่การออกแบบ ประสบการณ์สำหรับนักท่องเที่ยว โดยวิเคราะห์
อัตลักษณ์และจุดเด่นของพื้นที่ รวมถึงจำลองกลุ่มนักท่องเที่ยว เช่น ครอบครัว หน่วยงานราชการ และกลุ่มโรงเรียน เพื่อวิเคราะห์ความต้องการ ความคาดหวัง และข้อกังวลของนักท่องเที่ยวแต่ละกลุ่ม

          2. ออกแบบและเชื่อมโยงฐานกิจกรรมเป็นเส้นทางท่องเที่ยวชุมชนร่วมกันนำทรัพยากรและองค์ความรู้ในพื้นที่มาออกแบบเป็นกิจกรรมเชิงประสบการณ์ โดยกำหนดฐานเรียนรู้เบื้องต้น ได้แก่ ฐานการเรียนรู้เกี่ยวกับสัตว์ ฐานชิงเก็บ การทำปุ๋ยหมักลดการเผา ฐานเห็ดเผาะเงินล้าน นวัตกรรมฟื้นป่า และฐานท่องเที่ยววิถีคนรักป่า พร้อมเชื่อมโยงกับงานหัตถกรรมจักสาน กลุ่มแม่บ้านอาชีพ และกลุ่มแปรรูปประมง

          3. ออกแบบประสบการณ์และเตรียมความพร้อมของแต่ละฐานสมาชิกชุมชนร่วมกันวิเคราะห์ประสบการณ์ที่นักท่องเที่ยวควรได้รับในแต่ละฐาน ทั้ง จุดถ่ายภาพ อาหารหรือเครื่องดื่มท้องถิ่น กลิ่นและสภาพแวดล้อม ตลอดจนกิจกรรมที่นักท่องเที่ยวสามารถลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง เพื่อทำให้ฐานเรียนรู้เป็นกิจกรรมเชิงประสบการณ์มากกว่าการเข้าชมเพียงอย่างเดียว

          4. กำหนดบทบาทของบุคลากรในชุมชนและทดลองให้บริการจริงมีการกำหนดบทบาทของสมาชิก เช่น ผู้บรรยายประจำฐาน ผู้ช่วยดูแลความปลอดภัย ผู้จัดเตรียมอุปกรณ์ และมัคคุเทศก์ชุมชน จากนั้นแบ่งสมาชิกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มนักท่องเที่ยวจำลอง และ กลุ่มมัคคุเทศก์/เจ้าหน้าที่ประจำฐาน เพื่อทดลองเดินตามเส้นทางที่ออกแบบไว้

กิจกรรมทดสอบความพร้อมของเส้นทางและการให้บริการ

วันที่ 20 กรกฎาคม 2569

ผลการดำเนินงานพบว่าทดสอบความพร้อมของเส้นทางและการให้บริการ ระหว่างการจำลองสถานการณ์ มีการทดสอบการเล่าเรื่อง (Storytelling) ของแต่ละฐาน จับเวลาการทำกิจกรรม และพิจารณาความปลอดภัยและสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น จุดพักและความเหมาะสมของพื้นที่ เพื่อใช้ข้อมูลจริงจากการทดลองมาปรับรูปแบบการให้บริการ

          ถอดบทเรียนและปรับปรุงแนวทางเส้นทางท่องเที่ยว วันสุดท้าย สมาชิกได้ร่วมกันถอดบทเรียนทั้งในมุมของ “นักท่องเที่ยว” และ “ผู้ให้บริการ” โดยพิจารณาความสนุก ความเหมาะสมของระยะเวลา ความพร้อมของอุปกรณ์ ตลอดจนปัญหาด้านการเล่าเรื่องและการตอบคำถาม ผลจากกระบวนการดังกล่าวถูกนำไปใช้เป็นข้อมูลสำหรับปรับปรุงแผนและจัดทำ คู่มือเส้นทางท่องเที่ยวบ้านหนองบัว ตามเป้าหมายในกำหนดการ

กิจกรรมถอดบทเรียนและปรับปรุงแนวทางเส้นทางท่องเที่ยว

วันที่ 21 กรกฎาคม 2569

          ผลการดำเนินกิจกรรมทำให้ชุมชนสามารถกำหนดกลุ่มนักท่องเที่ยวเป้าหมาย เชื่อมโยงทรัพยากรและองค์ความรู้ในพื้นที่เป็นฐานกิจกรรมท่องเที่ยว กำหนดบทบาทผู้ให้บริการ และทดลองเส้นทางผ่านสถานการณ์จำลอง พร้อมถอดบทเรียนด้านกิจกรรม ระยะเวลา การเล่าเรื่อง ความปลอดภัย และสิ่งอำนวยความสะดวก เพื่อนำไปใช้เป็นฐานข้อมูลสำหรับพัฒนาเส้นทางและแพ็กเกจท่องเที่ยวของชุมชนในระยะต่อไป

กิจกรรมที่ 3 กิจกรรมการพัฒนาการฝึกอบรมด้านการแปรรูปเกษตรและอาหาร

กิจกรรมที่ 1 การยกระดับสุขลักษณะและมาตรฐานการผลิตอาหารชุมชน

          ผลการดำเนินกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ การถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีการแปรรูป
เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์อาหารชุมชนสู่มาตรฐาน พบว่า ก่อนการอบรม ด้านองค์ความรู้ด้านสุขลักษณะและมาตรฐานอาหาร ส่งนใหญ่ สมาชิกวิสาหกิจชุมชนยังขาดความเข้าใจเกี่ยวกับหลักสุขลักษณะการผลิตอาหาร
การควบคุมจุดเสี่ยง การจัดการพื้นที่ผลิต และแนวทางมาตรฐาน อย. รวมถึงหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตขั้นต้น (Primary GMP)รองลงมา การจัดการสถานที่ผลิต ใช้พื้นที่ผลิตแบบครัวเรือน ไม่มีการแบ่งพื้นที่ชัดเจนระหว่างส่วนเตรียมวัตถุดิบและส่วนผลิต อุปกรณ์บางชนิดใช้งานร่วมกัน และระบบตรวจสอบคุณภาพการตรวจสอบใช้ประสบการณ์และความเคยชิน ไม่มีรายการตรวจติดตามที่ชัดเจน

          หลับอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ พบว่า สมาชิกได้รับความรู้เกี่ยวกับสุขลักษณะส่วนบุคคล การแต่งกาย
ที่เหมาะสม การจัดพื้นที่ผลิต การควบคุมจุดเสี่ยง และแนวทางเตรียมความพร้อมสู่มาตรฐาน Primary GMP ตามหัวข้ออบรมด้านสุขลักษณะและมาตรฐานการผลิตอาหาร มีการปรับปรุงพื้นที่ผลิต โดยแยกพื้นที่และอุปกรณ์ตามหน้าที่ ลดความเสี่ยงการปนเปื้อน และกำหนดผู้รับผิดชอบประจำฐานเพื่อควบคุม ตรวจสอบ และบันทึกการปฏิบัติงานตามแนวทางมาตรฐาน และจัดทำแนวทางตรวจสอบประจำฐาน เช่น การตรวจความสะอาดอุปกรณ์ สุขลักษณะผู้ปฏิบัติงาน การจัดเก็บวัตถุดิบ และการควบคุมกระบวนการผลิต เพื่อให้สามารถติดตามคุณภาพ

ได้อย่างเป็นระบบ

กิจกรรมที่ 2 การพัฒนากระบวนการผลิตกล้วยตาก

ก่อนเข้าร่วมโครงการ

          เดิมสมาชิกใช้ประสบการณ์ในการเลือกกล้วยและกำหนดกระบวนการผลิต เช่น

                    - ใช้ความรู้สึกจากการสัมผัสในการเลือกความสุกของกล้วย

                    - ใช้สายตาประเมินว่ากล้วยตากมีความแห้งและพร้อมจำหน่ายหรือไม่

- ไม่มีการควบคุมอุณหภูมิ เวลา และความชื้น

                    - ไม่สามารถอธิบายสาเหตุของปัญหา เช่น

                    - กล้วยเกิดเชื้อรา

                    - กล้วยมีรสฝาด

                    - กล้วยบางชิ้นแข็ง บางชิ้นนิ่มไม่สม่ำเสมอ

หลังเข้าร่วมโครงการ

          สมาชิกได้รับองค์ความรู้ด้าน เทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยวและการควบคุมความชื้นอาหารแห้ง โดยเรียนรู้ว่า คุณภาพของกล้วยตากขึ้นกับ

          1. การเลือกวัตถุดิบ

          เลือกกล้วยน้ำว้าที่มีระดับความสุกเหมาะสมคัดขนาดให้ใกล้เคียงกัน เพื่อให้การอบสม่ำเสมอ

          2. การเตรียมก่อนอบ

          ล้างและลดความฝาดด้วยน้ำเกลือสะอาด ลดการเกิดสีน้ำตาลจากเอนไซม์ จัดเรียงบนถาดสแตนเลสสำหรับอาหาร

          3. การอบแห้ง

          ใช้โรงอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์ ควบคุมอุณหภูมิประมาณ 50–55°Cควบคุมระยะเวลาการอบตามความหนาและความชื้นของผลิตภัณฑ์ และใช้เครื่องมือวัดความชื้นเพื่อประเมินความพร้อมของผลิตภัณฑ์

          4. การบรรจุและยืดอายุ

          หลังอบ คัดเกรดผลิตภัณฑ์ บรรจุในบรรจุภัณฑ์ที่ป้องกันความชื้น และใช้ระบบซีลเพื่อช่วยลดการสัมผัสอากาศ

3. การพัฒนาชาดอกบัวและใบบัวด้วยเทคโนโลยีการอบแห้ง

ก่อนเข้าร่วมโครงการ

          กระบวนการผลิตเดิมเป็นรูปแบบครัวเรือน ได้แก่ ใช้อุปกรณ์ทั่วไป ไม่มีการควบคุมอุณหภูมิการอบประเมินความแห้งด้วยการสัมผัส ไม่มีการวัดความชื้น ไม่สามารถควบคุมกลิ่น สี และรสชาติได้ และบางผลิตภัณฑ์เกิดรสขม เนื่องจากยังไม่มีความรู้ด้านการเลือกวัตถุดิบและการควบคุมกระบวนการ

หลังเข้าร่วมโครงการ

สมาชิกได้รับความรู้เกี่ยวกับ

          1. การคัดเลือกวัตถุดิบ

     เลือกดอกบัวและใบบัวที่เหมาะสม เข้าใจคุณสมบัติของส่วนต่าง ๆ ของบัว เช่น ดอก เกสร ดีบัว และใบ

          2. การหยุดปฏิกิริยาเอนไซม์

     เรียนรู้การเตรียมวัตถุดิบก่อนอบ  ลดการเปลี่ยนสีและการสูญเสียกลิ่นธรรมชาติ

          3. การควบคุมการอบแห้ง

     ใช้การอบด้วยอุณหภูมิต่ำ ควบคุมความชื้นให้อยู่ในระดับเหมาะสม (ประมาณ 10–12% ตามชนิดผลิตภัณฑ์) ใช้เครื่องมือวัดความชื้นแทนการประเมินด้วยความรู้สึก

          4. การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชา

     การอบและนวดม้วนใบเพื่อรักษากลิ่น การเลือกบรรจุภัณฑ์ เช่น ถุงชาพร้อมชงจากวัสดุย่อยสลายได้

4. การยกระดับน้ำพริกลาบจากภูมิปัญญาสู่ผลิตภัณฑ์มาตรฐาน

ก่อนเข้าร่วมโครงการ

               ปัญหาที่พบ พบว่าใช้อุปกรณ์ร่วมกัน ไม่มีการแบ่งพื้นที่ผลิต ไม่มีสูตรมาตรฐานใส่วัตถุดิบจากประสบการณ์ คั่วโดยใช้ความรู้สึก ไม่กำหนดเวลาและอุณหภูมิ ไม่สามารถควบคุมคุณภาพแต่ละรอบผลิต และไม่ทราบสาเหตุการเหม็นหืนและเชื้อรา

หลังเข้าร่วมโครงการ

          1. สมาชิกได้รับองค์ความรู้ด้านการควบคุมวัตถุดิบ กำหนดสัดส่วนสูตรมาตรฐานสูตรต้นแบบต่อ 1 กิโลกรัม

          2. การควบคุมกระบวนการคั่ว เปลี่ยนจากใช้ความรู้สึกเป็น คัดแยกและทำความสะอาดวัตถุดิบ
ลดความชื้นก่อนคั่ว คั่วเครื่องเทศแยกตามชนิด ควบคุมอุณหภูมิประมาณ 60 – 80°C เพื่อรักษากลิ่นและลดการไหม้ควบคุมเวลาให้เหมาะสมจนวัตถุดิบแห้งและมีกลิ่นหอม

          3. การควบคุมความชื้นและบรรจุภัณฑ์ หลังผลิต บดให้ละเอียด จะช่วยลดความชื้น และควรชั่งน้ำหนักมาตรฐาน บรรจุในซองฟอยล์หรือซองป้องกันความชื้น ใช้ซองดูดออกซิเจน และซีลปิดสนิท