• พื้นที่ดำเนินการ

การพัฒนาการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำผ่านระบบโลจิสติกส์สีเขียว เพื่อเพิ่มมูลค่าหมู่บ้านท่องเที่ยวชุมชนเกาะหมาก จังหวัดพัทลุง

• ความก้าวหน้าในการดำเนินงาน

1. การดำเนินงานระยะเตรียมการและสำรวจข้อมูลเชิงพื้นที่

โครงการได้เริ่มต้นด้วยการเตรียมความพร้อมของทีมนักวิจัยและคณะทำงาน โดยมีการประชุมวางแผนการดำเนินงาน กำหนดกรอบเวลา และบทบาทหน้าที่ของแต่ละฝ่ายอย่างชัดเจน เพื่อให้การดำเนินงานในพื้นที่เป็นไปอย่างมีระบบและสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของโครงการ SCI

นอกจากนี้ ได้มีการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการให้กับนักวิจัยและผู้ช่วยวิจัย เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับแนวคิดการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ ระบบโลจิสติกส์สีเขียว ตลอดจนแนวทางการเก็บข้อมูลเชิงพื้นที่ ทั้งในมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการเตรียมความพร้อมด้านเครื่องมือเก็บข้อมูล เช่น แบบสำรวจพฤติกรรมนักท่องเที่ยว แบบบันทึกกิจกรรม และแบบประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์เบื้องต้น

2.การลงพื้นที่สำรวจและวิเคราะห์สถานการณ์จริง

คณะวิจัยได้ลงพื้นที่ชุมชนเกาะหมาก จังหวัดพัทลุง เพื่อสำรวจและรวบรวมข้อมูลสถานการณ์การท่องเที่ยวในปัจจุบัน โดยใช้วิธีการผสมผสาน ได้แก่ การสำรวจภาคสนาม (Field Survey) การสัมภาษณ์เชิงลึก และการประชุมกลุ่มย่อย ร่วมกับผู้นำชุมชน ผู้ประกอบการท่องเที่ยว และเครือข่ายในพื้นที่

ผลจากการลงพื้นที่พบว่า ชุมชนมีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศสูง โดยมีกิจกรรมหลัก เช่น การล่องเรือชมวิถีประมง การเรียนรู้การทำประมงพื้นบ้าน การแปรรูปอาหารทะเล และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม อย่างไรก็ตาม ระบบการจัดการท่องเที่ยวยังขาดการบูรณาการ โดยเฉพาะในด้านการเชื่อมโยงเส้นทางท่องเที่ยวและการจัดการโลจิสติกส์

ในส่วนของระบบโลจิสติกส์ คณะวิจัยได้ทำการสำรวจเส้นทางการเดินเรือ จุดรับ–ส่งนักท่องเที่ยว และลำดับกิจกรรมการท่องเที่ยวในแต่ละโปรแกรม พบว่าในบางช่วงเวลามีการใช้เรือซ้ำซ้อนและเกิดเที่ยววิ่งเปล่า ส่งผลให้เกิดต้นทุนเชื้อเพลิงที่สูงและมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยไม่จำเป็น นอกจากนี้ ยังพบว่าการจัดลำดับกิจกรรมในบางเส้นทางยังไม่มีการออกแบบที่เหมาะสม ทำให้เกิดการเดินทางย้อนเส้นทาง ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่เพิ่มการปล่อยคาร์บอน

3.การพัฒนาเครื่องมือและการประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์

คณะวิจัยได้จัดประชุมผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อม โลจิสติกส์ และการท่องเที่ยว เพื่อร่วมกันออกแบบเครื่องมือสำหรับการประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของกิจกรรมการท่องเที่ยวในพื้นที่ โดยพัฒนาแบบประเมินที่ครอบคลุมกิจกรรมหลัก ได้แก่ การเดินทาง (เรือ รถ) การใช้พลังงานในกิจกรรม และการบริโภคของนักท่องเที่ยว

จากนั้นได้ลงพื้นที่เก็บข้อมูลจริง โดยใช้แบบประเมินดังกล่าวควบคู่กับการบันทึกข้อมูลเชิงปริมาณ เช่น ระยะทางการเดินเรือ ปริมาณการใช้น้ำมัน และระยะเวลาการดำเนินกิจกรรมในแต่ละจุด

ผลการวิเคราะห์เบื้องต้นพบว่า กิจกรรมที่มีการปล่อยคาร์บอนสูง ได้แก่ การเดินทางด้วยเรือเครื่องยนต์และกิจกรรมที่มีการใช้พลังงานเชื้อเพลิง ขณะที่กิจกรรมเชิงเรียนรู้ เช่น การทำอาหารพื้นบ้านหรือการเรียนรู้วิถีประมง มีการปล่อยคาร์บอนในระดับต่ำ ซึ่งสะท้อนถึงศักยภาพในการพัฒนาเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำได้

4.การมีส่วนร่วมของชุมชนและการออกแบบร่วม (Co-design)

คณะวิจัยได้จัดประชุมเครือข่ายชุมชนเกาะหมาก ซึ่งประกอบด้วยผู้นำชุมชน กลุ่มผู้ประกอบการท่องเที่ยว กลุ่มประมง และหน่วยงานท้องถิ่น เพื่อร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจ และกำหนดแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ

กระบวนการดังกล่าวใช้แนวคิด Co-design โดยเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวใหม่ การปรับปรุงระบบโลจิสติกส์ และการกำหนดรูปแบบกิจกรรมที่ลดการปล่อยคาร์บอน เช่น การรวมกลุ่มนักท่องเที่ยวเพื่อลดจำนวนเที่ยวเรือ การออกแบบเส้นทางแบบวน (Loop Route) เพื่อลดการเดินทางซ้ำ และการเพิ่มกิจกรรมที่ใช้ทรัพยากรในพื้นที่

นอกจากนี้ ยังได้ร่วมกันวางแผนพัฒนา แผนที่ GIS และ Carbon Footprint Mapping โดยระบุจุดกิจกรรมท่องเที่ยว เส้นทางการเดินทาง และระดับการปล่อยคาร์บอนในแต่ละจุด เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

• จำนวนผู้เข้าร่วมในกิจกรรมนี้ 27คน
•   งบประมาณค่าใช้จ่ายที่ใช้ 68,918 บาท (หกหมื่นแปดพันเก้าร้อยสิบแปดบาทถ้วน)
•   ผู้รับบริการ 26คน