กิจกรรมย่อย 1.2 เก็บข้อมูลการผลิตใน-นอกฤดู

ผู้ดำเนินโครงการ ได้แก่ ดร.ศิรินันท์ ละศรีจันทร์ ดร.พจนีย์ แก้วคำแสน พร้อมนักศึกษา ได้ลงพื้นที่เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อเก็บข้อมูลการผลิตในฤดู กระบวนการผลิต และติดตามกระบวนการหมัก 

โดยปกติแล้วทางกลุ่มดำเนินการหมักสาโทในช่วงฤดูหนาวระหว่างเดือนตุลาคม-เดือนกุมภาพันธ์ เนื่องจากให้ได้รสชาติดี อย่างไรก็ตามยังพบการปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์ไม่พึงประสงค์ ซึ่งคาดว่าเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้สาโทมีรสชาติไม่สม่ำเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการผลิตนอกฤดูในภูมิอากาศเขตร้อน การปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์จะมีอัตราเร็วและหลากชนิดขึ้น

ปัจจุบันอยู่ในกระบวนการจัดซื้อวัสดุอุปกรณ์เพื่อเก็บข้อมูลการผลิตนอกฤดู

กิจกรรมย่อย 1.1 สำรวจข้อมูลชุมชนและปัจจัยการผลิต

ดร.ศิรินันท์ ละศรีจันทร์ และผู้รับจ้าง ได้ลงพื้นที่สำรวจข้อมูลชุมชนและปัจจัยการผลิต เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 โดยนางนัทธมน ไชยวรรณ หัวหน้ากลุ่มวิสาหกิจชุมชนไทโย้ยอุ่มเหม้า ได้รวบรวมสมาชิกกลุ่มผู้ดูแลกระบวนการผลิตสาโทมาให้ข้อมูลด้านปัจจัยการผลิต พบว่า

1) ข้าว ทางกลุ่มจะทำการสำรองข้าวจากครัวเรือนสมาชิกเพื่อใช้ผลิตสาโท โดยมักจะใช้ข้าวจากฤดูกาลที่แล้วเพราะให้รสชาติที่ดี ในขณะที่การใช้ข้าวใหม่จะให้รสเปรี้ยว ทั้งนี้ปริมาณที่สำรองยังไม่เคยทำการบันทึกไว้แต่ก็มีเพียงพอต่อการผลิตในแต่ละครั้ง ในการผลิตครั้งหนึ่งจะใช้ข้าวสารเหนียว 4 กิโลกรัม/ถังหมัก มีสมาชิกที่หมักสาโทอยู่ 4 ครัวเรือน ครัวเรือนละ 2 ถัง จึงอาจกล่าวได้ว่าในการผลิตสาโท 1 ครั้งจะใช้ข้าวสารเหนียวประมาณ 32 กิโลกรัม และในฤดูกาลผลิตปกติ 3 เดือน จะใช้ข้าวสารเหนียวประมาณ 96 กิโลกรัม นอกจากนี้ทางกลุ่มยังมีการทดลองปลูกข้าวสายพันธุ์ท้องถิ่น ผู้สำรวจจึงขอให้ทางกลุ่มรวบรวมเพิ่มเติมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ให้ผลิตภัณฑ์ให้แล้วเสร็จภายในเดือนเมษายน 2569

2) เครื่องเทศ ได้แก่ ขิง ข่า ตะไคร้ พริกไทย หอมแดง ชะเอม และรากไม้ท้องถิ่น เป็นวัตถุดิบที่หาได้ในชุมชน และยังปลูกได้ในแปลงเกษตรอินทรีย์ โดยผู้สำรวจได้ให้ความสนใจรากไม้ท้องถิ่นเป็นพิเศษ ผู้สำรวจจึงขอให้ทางกลุ่มค้นหาและรวบรวมเพิ่มเติมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ให้ผลิตภัณฑ์ให้แล้วเสร็จภายในเดือนเมษายน 2569

3) ลูกแป้ง ทางกลุ่มได้ทำการต่อเชื้อผลิตลูกแป้งเอง ผู้สำรวจสังเกตว่าการควบคุมคุณภาพลูกแป้งนั้นยังไม่ดีนัก เช่น ปริมาณเชื้อและการปนเปื้อนของเชื้ออื่นยังไม่ถูกควบคุม น้ำหนักและขนาดลูกแป้งสด สัดส่วนลูกแป้งและข้าวเหนียวนึ่งที่เหมาะสม จึงได้บันทึกไว้เพื่อปรับปรุงในกิจกรรมถัดไป

4) น้ำที่ใช้เป็นน้ำประปาหมู่บ้าน อาจมีผลกระทบไม่มากนักในช่วงฤดูหนาว แต่หากจะทำการผลิตนอกฤดูในฤดูร้อนและฤดูฝนอาจต้องพิจารณาปัจจัยคุณภาพน้ำเพิ่มเติม