2569 พัฒนากระบวนการผลิตสาโทชุมชนไทโย้ยอุ่มเหม้าสู่ธุรกิจเพื่อสังคม   0

รายงานความก้าวหน้า

ไตรมาส ผลการดำเนินงาน งบประมาณที่ใช้ ผู้รับบริการ
4 [23397]

รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 4
กิจกรรมที่ 2 พัฒนาระบวนการผลิต
2.1 พัฒนาเทคโนโลยีลูกแป้ง
-ดำเนินการแล้วเสร็จ-
2.2 พัฒนาถังหมักต้นแบบ
ทดสอบประสิทธิภาพถังหมักด้วยการดำเนินการหมักจริง พบว่าเครื่องทำงานได้ตรงตามคุณลักษณะที่กำหนด

ภาพที่ 1 การทดสอบประสิทธิภาพถังหมัก
2.3 พัฒนากระบวนการผลิตสาโทที่ควบคุมคุณภาพและคาดหวังกำลังการผลิตได้ตลอดปี
พัฒนากระบวนการหมักแบบ solid state จากเดิมที่หมักในถังขนาดใหญ่ ชั้นข้าวหนาเกินไปทำให้ข้าวชั้นล่างไม่ได้รับออกซิเจน ใช้เวลาไม่น้อยกว่ากว่า 7 วัน เพื่อให้ได้น้ำจั้นในปริมาณหนึ่ง ผู้เชี่ยวชาญทำการปรับการใช้งานอุปกรณ์และจำกัดความหนาของชั้นข้าว ทำให้สามารถได้ผลผลิตน้ำจั้นปริมาณสูงขึ้น สม่ำเสมอและคาดหวังได้ ภายในระยะเวลา 3 วัน

ภาพที่ 2 กระบวนการหมักแบบ solid state พี่พัฒนาให้เหมาะสมกับผู้รับเทคโนโลยี
กิจกรรมที่ 4 ถ่ายทอดเทคโนโลยี
4.1องค์ความรู้จุลินทรีย์และเทคโนโลยีลูกแป้ง
คณะผู้เชี่ยวชาญดำเนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีลูกแป้งในวันที่ 18 สิงหาคม 2569 การอบรมเป็นไปได้ความเรียบร้อย ผู้เข้าร่วมเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างกระตือรือร้น


ภาพที่ 3 บรรยากาศการอบรม
4.2เทคโนโลยีควบคุมการผลิต
วันที่ 19-20 สิงหาคม 2569 คณะผู้เชี่ยวชาญดำเนินการอบรม เทคโนโลยีควบคุมการผลิต


ภาพที่ 4 บรรยากาศการอบรมวันที่ 19 สิงหาคม 2569 การเตรียมวัตถุดิบ การใส่หัวเชื้อ และการเก็บเกี่ยวน้ำจั้น

 

 


ภาพที่ 5 บรรยากาศการอบรมวันที่ 20 สิงหาคม 2569 การปรับสภาพน้ำจั้น และเริ่มกระบวนการหมักแอลกอฮอล์
4.3 อบรมเชิงปฏิบัติการการออกแบบขั้นตอนและวิธีการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์ระหว่างจำหน่าย
-อยู่ระหว่างรอบรรจุสาโทเพื่อนำมาทดสอบประสิทธิภาพวิธีการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์ที่ใช้-


 



รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 02/10/2569 [23397]
42050 20
4 [23396]

กิจกรรม 1 เก็บข้อมูล
-ดำเนินการแล้วเสร็จ-
กิจกรรมที่ 2 พัฒนาระบวนการผลิต
2.1 พัฒนาเทคโนโลยีลูกแป้ง
รศ.ดร.พรประภา ชุนถนอม และ ดร.ศิรินันท์ ละศรีจันทร์ ร่วมพัฒนาขั้นตอนการทำลูกแป้งแบบลดการสัมผัส ยกเลิกการใช้ผ้าปกคลุมอันเป็นแหล่งสะสมเชื้อราดำ ผลที่ได้เป็นที่น่าพอใจอย่างมาก ลูกแป้งมีลักษณะขาวนวล พบเส้นใยขึ้นปกคลุมสม่ำเสมอทั่วทั้งลูก

ภาพที่ 1 กระบวนการพัฒนาเทคโนโลยี

ภาพที่ 2 แสดงผลการพัฒนาเทคโนโลยีทำให้ลูกแป้ง
2.2 พัฒนาถังหมักต้นแบบ
ผู้เชี่ยวชาญกำหนดลักษณะผลิตภัณฑ์ ว่าจ้างผู้รับเหมาออกแบบพัฒนาถังหมัก-บ่มสาโทแบบควบคุมอุณหภูมิได้ภายในถังเดียว ทำให้ลดขั้นตอนการถ่ายโอนสาโทขณะหมัก ง่ายต่อการใช้งานและทำความสะอาด

ภาพที่ 4 แสดงการส่งมอบ ติดตั้ง อบรมและทดสอบจุดรั่วไหล และการทำงานของเครื่อง
กิจกรรมที่ 3 พัฒนาผลิตภัณฑ์
พัฒนาเครื่องดื่มสาโทและติดตามคุณภาพระหว่างการเก็บรักษา
ผลิตภัณฑ์ใหม่ใช้ข้าวเหนียวพื้นเมือง ได้แก่ ข้าวเหนียวแดง ข้าวเหนียวดำก่ำนอนนา ข้าวเหนียวดำก่ำน้อย และข้าวเหนียว กข6 เป็นส่วนประกอบ เมื่อผ่านกระบวนการผลิตที่พัฒนาแล้วผลิตภัณฑ์สาโทที่ได้มีอายุการเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้องอย่างน้อย 1 เดือน เพียงพอต่อการขนส่งและวางจำหน่าย อย่างไรก็ตามพบว่าสูตรที่ 3 ใช้เวลาค่อนข้างนานและให้น้ำจั้นน้อย จึงคัดเลือกมาเพียง 3 สูตร ได้แก่ สูตร1 สูตร2 และสูตร4 เพื่อเข้าสู่โครงการปีที่ 2 ต่อไป

ภาพที่ 6 ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ได้รับการพัฒนา
 



รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 02/10/2569 [23396]
42050 20
3 [22059]
พัฒนาถังหมักต้นแบบ
พัฒนาถังหมักต้นแบบ ชนิดหล่อเย็น ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก ดังนี้
1.ถังหมักจำนวน 2 ถัง
-ถังหมัก 2 ชั้น(Double jacket)ทำด้วยวัสดุสแตนเสสเกรดอาหาร 304 ขนาดถังบรรจุไม่น้อยกว่า 60 ลิตร
-ถังทรงกรวย (Conical) มีช่องเก็บตัวอย่าง 1 ช่อง พร้อมก๊อกเก็บตัวอย่าง เปิด-ปิดช่องด้วยวาล์ว Tri-clampช่องเปลี่ยนถ่ายของเหลว 1 ช่อง เปิด-ปิดช่องด้วยวาล์ว Tri-clampพร้อมคันโยกควบคุมการไหล และช่องระบายตะกอน 1 ช่อง เปิด-ปิดช่องด้วยวาล์ว butterfly
-ใช้สารหล่อเย็นชนิดไกลคอลผสมน้ำ สามารถควบคุมความเย็นภายในถังขณะหมักได้ระหว่าง -3 องศาเซลเซียส ถึงอุณหภูมิห้อง
-มีหน้าจอแสดงอุณภูมิภายในถังหมักแบบดิจิตอล
-ฝาถังปิดสนิทแบบ Clamp 4 จุด เก็บแรงดันได้ไม่เกิน 15 psi พร้อมวาล์วปลดแรงดัน
-ขาถังทำด้วยเหล็กหนา ปรับระดับได้ มีจานรองแบบมีรูระบายอากาศ
 
2. ระบบทำความเย็นจำนวน 1 เครื่อง
-กำลังเครื่องทำความเย็น 780W(1HP)
-ใช้สารทำความเย็นชนิด r600a isobutane
-ถังบรรจุสารหล่อเย็นชนิดไกลคอลผสมน้ำปริมาตร ไม่น้อยกว่า 30 ลิตร
-ข้อต่อสารหล่อเย็นแบบ dry break
-รองรับการทำความเย็นพร้อมกันได้สูงสุด 4 ถัง แต่ละถังควบคุมการทำงานแยกอิสระ
-แสดงอุณหภูมิบนจอแสดงผลแบบดิจิตอล
-ขนาดเครื่องไม่เกิน กว้าง 415 มิลลิเมตร ยาว 415 มิลลิเมตร สูง 665 มิลลิเมตร
-ปั๊ม Head ไม่เกิน 5 เมตร
-อัตราการไหลไม่เกิน 600 ลิตร/ชั่วโมง
 
3. การติดตั้งและทดสอบ
-มีการติดตั้งพร้อมอุปกรณ์เสริม และทดสอบระบบให้พร้อมใช้งาน
-สาธิตการใช้งานและการดูแลรักษา


รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 03/07/2569 [22059]
108000 0
3 [22058]

พัฒนาเทคโนโลยีลูกแป้ง
โดยใช้ส่วนผสม ดังนี้
-แป้งข้าวเหนียวพื้นเมืองบดละเอียด
-สมุนไพร เช่น ขิง ข่า พริกไทย ชะเอมเทศ ดีปรี .
-ค่าวัสดุ อุปกรณ์ เลี้ยงเชื้อจุลินทรีย์ในห้องปฏิบัติการ เช่น จานเพาะเชื้อ หลอดทดลอง อาหารเลี้ยงเชื้อ
-ค่าวัสดุสิ้นเปลือง เช่น ผ้าขาวบาง ถุงมือ หมวกคลุม หน้ากากอนามัย
-ตู้บ่มลูกแป้งโดยใช้ไฟฟ้า
-ถุงสุญญากาศจัดเก็บลูกแป้ง



รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 03/07/2569 [22058]
13000 0
2 [21357]
กิจกรรมย่อย 1.2 เก็บข้อมูลการผลิตใน-นอกฤดู
ผู้ดำเนินโครงการ ได้แก่ ดร.ศิรินันท์ ละศรีจันทร์ ดร.พจนีย์ แก้วคำแสน พร้อมนักศึกษา ได้ลงพื้นที่เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อเก็บข้อมูลการผลิตในฤดู กระบวนการผลิต และติดตามกระบวนการหมัก 
โดยปกติแล้วทางกลุ่มดำเนินการหมักสาโทในช่วงฤดูหนาวระหว่างเดือนตุลาคม-เดือนกุมภาพันธ์ เนื่องจากให้ได้รสชาติดี อย่างไรก็ตามยังพบการปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์ไม่พึงประสงค์ ซึ่งคาดว่าเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้สาโทมีรสชาติไม่สม่ำเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการผลิตนอกฤดูในภูมิอากาศเขตร้อน การปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์จะมีอัตราเร็วและหลากชนิดขึ้น
ปัจจุบันอยู่ในกระบวนการจัดซื้อวัสดุอุปกรณ์เพื่อเก็บข้อมูลการผลิตนอกฤดู


รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 02/04/2569 [21357]
7400 20
2 [21356]
กิจกรรมย่อย 1.1 สำรวจข้อมูลชุมชนและปัจจัยการผลิต
ดร.ศิรินันท์ ละศรีจันทร์ และผู้รับจ้าง ได้ลงพื้นที่สำรวจข้อมูลชุมชนและปัจจัยการผลิต เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 โดยนางนัทธมน ไชยวรรณ หัวหน้ากลุ่มวิสาหกิจชุมชนไทโย้ยอุ่มเหม้า ได้รวบรวมสมาชิกกลุ่มผู้ดูแลกระบวนการผลิตสาโทมาให้ข้อมูลด้านปัจจัยการผลิต พบว่า
1) ข้าว ทางกลุ่มจะทำการสำรองข้าวจากครัวเรือนสมาชิกเพื่อใช้ผลิตสาโท โดยมักจะใช้ข้าวจากฤดูกาลที่แล้วเพราะให้รสชาติที่ดี ในขณะที่การใช้ข้าวใหม่จะให้รสเปรี้ยว ทั้งนี้ปริมาณที่สำรองยังไม่เคยทำการบันทึกไว้แต่ก็มีเพียงพอต่อการผลิตในแต่ละครั้ง ในการผลิตครั้งหนึ่งจะใช้ข้าวสารเหนียว 4 กิโลกรัม/ถังหมัก มีสมาชิกที่หมักสาโทอยู่ 4 ครัวเรือน ครัวเรือนละ 2 ถัง จึงอาจกล่าวได้ว่าในการผลิตสาโท 1 ครั้งจะใช้ข้าวสารเหนียวประมาณ 32 กิโลกรัม และในฤดูกาลผลิตปกติ 3 เดือน จะใช้ข้าวสารเหนียวประมาณ 96 กิโลกรัม นอกจากนี้ทางกลุ่มยังมีการทดลองปลูกข้าวสายพันธุ์ท้องถิ่น ผู้สำรวจจึงขอให้ทางกลุ่มรวบรวมเพิ่มเติมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ให้ผลิตภัณฑ์ให้แล้วเสร็จภายในเดือนเมษายน 2569
2) เครื่องเทศ ได้แก่ ขิง ข่า ตะไคร้ พริกไทย หอมแดง ชะเอม และรากไม้ท้องถิ่น เป็นวัตถุดิบที่หาได้ในชุมชน และยังปลูกได้ในแปลงเกษตรอินทรีย์ โดยผู้สำรวจได้ให้ความสนใจรากไม้ท้องถิ่นเป็นพิเศษ ผู้สำรวจจึงขอให้ทางกลุ่มค้นหาและรวบรวมเพิ่มเติมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ให้ผลิตภัณฑ์ให้แล้วเสร็จภายในเดือนเมษายน 2569
3) ลูกแป้ง ทางกลุ่มได้ทำการต่อเชื้อผลิตลูกแป้งเอง ผู้สำรวจสังเกตว่าการควบคุมคุณภาพลูกแป้งนั้นยังไม่ดีนัก เช่น ปริมาณเชื้อและการปนเปื้อนของเชื้ออื่นยังไม่ถูกควบคุม น้ำหนักและขนาดลูกแป้งสด สัดส่วนลูกแป้งและข้าวเหนียวนึ่งที่เหมาะสม จึงได้บันทึกไว้เพื่อปรับปรุงในกิจกรรมถัดไป
4) น้ำที่ใช้เป็นน้ำประปาหมู่บ้าน อาจมีผลกระทบไม่มากนักในช่วงฤดูหนาว แต่หากจะทำการผลิตนอกฤดูในฤดูร้อนและฤดูฝนอาจต้องพิจารณาปัจจัยคุณภาพน้ำเพิ่มเติม 


รายงานโดย น.ส.ชลาลัย เหง้าน้อย วันที่รายงาน 02/04/2569 [21356]
3000 20






สงวนลิขสิทธิ์ © 2569 กองส่งเสริมและประสานเพื่อประโยชน์ทางวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม(กปว.)
Science Research and Innovation Promotion and Utilization Division
Designed & Developed by Ekapong Musikacharoen
มีปัญหาแจ้งได้ที่ ekapong at mhesi.go.th