นวัตกรรมกี่ทอผ้าพกพา การทอผ้าเป็นหนึ่งในภูมิปัญญาที่สะท้อนอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของชุมชนไทยมาอย่างยาวนาน แต่ในปัจจุบันการสืบทอดองค์ความรู้กลับเผชิญข้อจำกัด เนื่องจากกี่ทอผ้าแบบดั้งเดิมมีขนาดใหญ่ ใช้งานซับซ้อน และเข้าถึงได้ยาก โดยเฉพาะสำหรับคนรุ่นใหม่ที่อาจไม่มีพื้นที่และเวลาเพียงพอ ด้วยโจทย์ความท้าทายนี้เอง อาจารย์สรัญญา ภักดีสุวรรณ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้ออกแบบลวดลายผ้า ทอมือ โดย “กี่ทอผ้าขนาดพกพา” ขึ้นมา เพื่อเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้การทอผ้าง่ายขึ้น เรียนรู้ได้รวดเร็ว ต้นทุนไม่สูง และสามารถนำไปต่อยอดสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หลากหลายรูปแบบได้ นับเป็นอีกก้าวหนึ่งของการผสานภูมิปัญญาดั้งเดิมเข้ากับนวัตกรรมสมัยใหม่อย่างลงตัว

  นวัตกรรม “กี่ทอผ้าพกพา” เกิดจากแนวคิดในการอนุรักษ์และต่อยอดภูมิปัญญาการทอผ้าพื้นบ้านของไทย เพื่อลดข้อจำกัดของกี่ทอผ้าแบบดั้งเดิมที่มีขนาดใหญ่ เคลื่อนย้ายยาก และต้องใช้พื้นที่มาก อาจารย์สรัญญา ภักดีสุวรรณ จากคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จึงได้พัฒนาและออกแบบกี่ทอผ้ารูปแบบใหม่ให้มีขนาดเล็ก น้ำหนักเบา ใช้งานง่าย ต้นทุนไม่สูง และสามารถพกพาไปใช้ได้ทุกที่ ช่วยให้คนรุ่นใหม่ เยาวชน และผู้สนใจทั่วไปเข้าถึงการเรียนรู้และฝึกทอผ้าได้สะดวกมากขึ้น นอกจากจะช่วยสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นแล้ว ยังเปิดโอกาสให้ชุมชนสร้างรายได้เสริมและต่อยอดเชิงพาณิชย์ได้จริง

ความคิดนี้เริ่มจากโจทย์สำคัญของการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น เดิมที “กี่ทอผ้า” ที่ชาวบ้านใช้มีขนาดใหญ่ เคลื่อนย้ายยาก ใช้พื้นที่มาก และมีราคาสูง ส่งผลให้คนรุ่นใหม่หรือผู้สนใจทั่วไปไม่สะดวกที่จะเรียนรู้หรือลงมือทอผ้าด้วยตนเอง ทำให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมเสี่ยงที่จะค่อย ๆ หายไป การพัฒนากี่ทอผ้าพกพาจึงเกิดขึ้นเพื่อตอบโจทย์นี้ โดยตั้งเป้าให้เป็นกี่ที่มีขนาดกะทัดรัด ใช้งานง่าย ลงทุนไม่สูง และสามารถนำไปใช้ได้ทั้งเพื่อการเรียนรู้ การสาธิต และการผลิตจริงในระดับครัวเรือน ถือเป็นนวัตกรรมที่สร้างสะพานเชื่อมระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ให้ภูมิปัญญาผ้าทอยังคงสืบต่อได้อย่างยั่งยืน

        ผลการพัฒนาพบว่ากี่ทอผ้าพกพาได้รับการตอบรับอย่างดีจากทั้งชุมชน ผู้เรียน และหน่วยงานต่าง ๆ โดยสามารถนำไปใช้ในการเรียนการสอน การทำกิจกรรมสร้างสรรค์ และการผลิตงานหัตถกรรมเบื้องต้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ แม้ยังมีข้อจำกัดด้านวัสดุและขนาดฟืมที่ต้องปรับปรุง แต่ศักยภาพในการขยายผลยังสูงมาก โดยเฉพาะหากสามารถพัฒนากี่ให้ทอผ้าที่มีความกว้างและหลากหลายขึ้น จะช่วยเพิ่มคุณค่าและโอกาสทางการตลาดได้มากยิ่งขึ้น นวัตกรรมนี้จึงไม่เพียงเป็นเครื่องมือเชิงกายภาพ แต่ยังเป็นกลไกเชิงสังคมที่ช่วยอนุรักษ์ สร้างคุณค่าใหม่ และผลักดันภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่ความร่วมสมัยและยั่งยืน

โดย อาจารย์สรัญญา ภักดีสุวรรณ คณะศิลปกรรมศาสตร์ฯ สนใจ ติดต่อได้ที่ saranya.p@msu.ac.th    โทร  084-4080152