การเพิ่มศักยภาพการผลิข้าวอินทรีย์ด้วยปฏิทินการจัดการศัตรูข้าวโดยชีววิธี อ.ระโนด จ.สงขลา

กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าว อ.ระโนด จ.สงขลา

หน่วยงานรับผิดชอบ : มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
สถานะหมู่บ้าน :

เรื่องเล่าความสำเร็จ...

ปีงประมาณงบขอ|ได้รับ|ใช้|คงเหลือข้อเสนอโครงการรายงานฉบับสมบูรณ์
2564300,000|171,900|171,900|ใช้หมด20218301511551.pdf
รายงานผลการดำเนินงาน
รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 1 [IG=4361]   วันที่รายงาน  [5/7/2564]

          กลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตข้าวอินทรีย์ และเกษตรกรผู้ปลูกข้าว ในพื้นที่ ตำบลตะเครียะ อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา การนำร่องถ่ายทอดองค์ความรู้ที่บูรณาการสู่การทำปฏิทินจัดการศัตรูพืชในนาข้าวและนาข้าวอินทรีย์ของเกษตรกร จะดำเนินการร่วมกับกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าว อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา เนื่องจากเป็นพื้นที่ปลูกข้าวอันดับต้นของจังหวัดสงขลา ข้อได้เปรียบของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว อำเภอระโนด คือ สามารถปลูกข้าวได้ 2 ครั้งต่อปี ทั้งข้าวนาปีและข้าวนาปรัง มีเกษตรกรที่ปรับเปลี่ยนรูปแบบการปลูกข้าวสู่การผลิตข้าวอินทรีย์ ชุมชนมีความเข้มแข็ง และหน่วยงานในพื้นที่มีความพร้อมให้ความร่วมมือ แม้ว่าอำเภอระโนด จะมีข้อแตกต่างด้านฤดูกาลปลูกจากการปลูกข้าวในภาคกลาง คือ ช่วงเวลาการทำนาปีและนาปรังของภาคกลางและภาคอีสาน จะเป็นช่วงระยะเวลาที่สลับกับการทำนาของ อำเภอระโนด (ตารางที่ 1) เนื่องจากฤดูกาลที่แตกต่างกัน และการใช้น้ำทางการเกษตรของเกษตรกรในพื้นที่ อำเภอระโนด ที่ต้องคำนึงถึงการหนุนของน้ำทะเลที่เข้าสู่ระบบการส่งน้ำหรือน้ำทะเลเข้าสู่ระบบน้ำทางการเกษตรทำให้ไม่สามารถใช้น้ำทางการเกษตรได้ การเปลี่ยนแปลงของช่วงการทำนาที่ต่างกับพื้นที่อื่นเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลให้การระบาดของโรคแมลงแตกต่างกัน

ตารางที่ 1 ช่วงเวลาการทำนา (นาปี-นาปรัง) ในพื้นที่ภาคกลาง ภาคอีสาน ภาคใต้ตอนล่าง และอำเภอระโนด จังหวัดสงขลา

พื้นที่การปลูกข้าว

ช่วงเวลาการทำนา (นาปี-นาปรัง)

ม.ค.

ก.พ.

มี.ค.

เม.ย

พ.ค

มิ.ย.

ก.ค.

ส.ค.

ก.ย.

ต.ค.

พ.ย.

ธ.ค.

ภาคกลางและภาคอีสาน

       

 

 

 

 

 

 

 

 

                       

ภาคใต้ตอนล่าง

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

อ.ระโนด

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

หมายเหตุ:                    

   นาปี          นาปรัง

 

ผลการดำเนินกิจกรรม ไตรมาส 3 ดังนี้

เนื่องจากการดำเนินงานในช่วงไตรมาสที่ 3 ระหว่างเดือนเมษายนถึงมิถุนายน 2564 เป็นช่วงที่เกิดการกลับมาระบาด ระลอกที่ 3 ของโรคโควิด-19 ส่งผลให้ไม่สามารถรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อการจัดกิจกรรมการดำเนินงานในโครงการ  คณะผู้วิจัยจึงได้ประชุมระดมความคิดเพื่อให้การดำเนินงานสามารถบรรลุผลได้ตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ ผลการประชุมในช่วงเดือนพฤษภาคมร่วมกับกลุ่มแกนนำเกษตรกรสรุปว่าจะเลื่อนระยะเวลาการดำเนินงานให้ช้าลงเพื่อให้สถานการณ์การระบาดของโรคลดลง โดยเริ่มการทำงานเป็นช่วงเดือนมิถุนายน ซึ่งสอดคล้องกับฤดูกาล การทำนาปรังของเกษตรกร และปรับรูปแบบการดำเนินงานในโครงการทำการจัดกิจกรรมในลักษณะของการทำงานกลุ่มย่อยและพบประเกษตรกรเป็นราย ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดความล่าช้าของการดำเนินงาน แต่ในช่วงเดือนมิถุนายน สถานการณ์การระบาดไม่เพียงไม่ลดลงกลับทวีความรุนแรงมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตามคณะผู้วิจัยได้หารือเพิ่มเติมกับกลุ่มแกนนำเกษตรกร ปรับรูปแบบการทำงานอีกครั้งเพื่อให้ทันท่วงทีกับฤดูกาลปลูกข้าวนาปรังของเกษตรกรในช่วงยุคของการทำงานเชิงพื้นที่ร่วมกับสถานการณ์การระบาดอย่างรุนแรงของโรคโควิด-19 และการดำเนินงานสามารถบรรลุผลได้ตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้

 

กิจกรรมที่ 1 การถ่ายทอดองค์ความรู้การจำแนกชนิดของแมลงศัตรูพืช โรคพืช และศัตรูธรรมชาติในนาข้าว

จัดกิจกรรมการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจำแนกชนิดของศัตรูพืชจากอาการเข้าทำลายของศัตรูพืชทั้งโรคและแมลง ทำการประชุมชี้แจงและอธิบายลักษณะการเข้าทำลายของแมลงศัตรูพืชและโรคพืชร่วมกับกลุ่มแกนนำเกษตรกร วันที่ 30 พฤษภาคม 2564 (ภาพที่ 1) และจะดำเนินการในแปลงปลูกฤดูกาลผลิตนาปรัง ในช่วงเดือนกรกฎาคม พร้อมทั้งจัดการประชุมทั้งในรูปแบบการลงพื้นที่จริงและออนไลน์ เพื่อให้สามารถเข้าถึงเกษตรกรได้ทุกคน

กิจกรรมการดำเนินงาน

เทคโนโลยี / นวัตกรรม

ผลลัพธ์(Outcome)

1. การถ่ายทอดองค์ความรู้การจำแนกชนิดของแมลงศัตรูพืช โรคพืช และศัตรูธรรมชาติในนาข้าว

- องค์ความรู้การจำแนกชนิดของแมลงศัตรูพืช โรคพืช และศัตรูธรรมชาติในนาข้าว

- เกษตรกรสามารถวินิจฉัยอาการผิดปกติของข้าวในนาว่ามีสาเหตุเบื้องต้นมาจากโรคพืช หรือแมลงศัตรูพืช ได้อย่างถูกต้อง

 

ภาพที่ การถ่ายทอดองค์ความรู้การจำแนกชนิดของแมลงศัตรูพืช โรคพืช และศัตรูธรรมชาติในนาข้าว

 

กิจกรรมที่ 2 การผลิตมวนเพชฌฆาต (แมลงตัวห้ำ) เพื่อใช้ควบคุมแมลงศัตรูในนาข้าว

การผลิตมวนเพชฌฆาตเพื่อนำองค์ความรู้ไปถ่ายทอดสู่เกษตรกร โดยทำการผลิตในห้องปฏิบัติการเลี้ยงแมลง (กีฏวิทยา) ภายใต้การควบคุมกระบวนการผลิตของหน่วยผลิตมวนเพชฌฆาต Sycanus collaris และแมลงตัวห้ำ-ตัวเบียน คณะทรัพยากรธรรมชาติ (ภาพที่ 2) เพื่อให้แมลงศัตรูธรรมชาติที่เกษตรกรนำไปใช้ประโยชน์มีความแข็งแรงและสามารถปรับตัวในสภาพแวดล้อมได้ดี

กิจกรรมการดำเนินงาน

เทคโนโลยี / นวัตกรรม

ผลลัพธ์(Outcome)

 1. การผลิตมวนเพชฌฆาต Sycanus collaris เพื่อใช้ควบคุมแมลงศัตรูในนาข้าว

- กระบวนการนำมวนเพชฌฆาตไปใช้ประโยชน์ เพื่อควบคุมแมลงศัตรูพืช

- เกษตรกรรู้จักมวนเพชฌฆาตและสามารถเลือกวิธีการและช่วงเวลาการนำศัตรูธรรมชาติไปใช้ประโยชน์ในนาข้าว

ภาพที่ การผลิตมวนเพชฌฆาต Sycanus collarisเพื่อใช้ควบคุมแมลงศัตรูในนาข้าว ในสภาพห้องปฏิบัติการ

 

กิจกรรมที่ 3 การติดตามและดำเนินงานร่วมกับเกษตรกรในพื้นที่ การประชุมกลุ่มย่อย (focus group) บริเวณนาข้าว

ดำเนินการติดตามผลการดำเนินงานร่วมกับเกษตรกรในพื้นที่ เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ และสร้างระบวนการเรียนรู้ให้แก่เกษตรกรอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการจำแนกศัตรูพืชและอาการเข้าทำลายของศัตรูพืช จากโรคและแมลงศัตรูข้าวมีความใกล้เคียงกันและง่ายต่อการเข้าใจผิดของเกษตรกร การลงพื้นที่ในช่วงเดือนเมษายนและพฤษภาคมเป็นช่วงปลายฤดูกาลปลูกข้าวนาปีของเกษตรกร (ฤดูกาลก่อนการลงพื้นที่เพื่อดำเนินการในโครงการ) พบว่านาข้าวของเกษตรกรมีการระบาดของแมลงสิง (rice bug, stink bug) Leptocorica acuta (Thunberg) ส่งผลให้ผลผลิตข้าวของเกษตรกรเสียหายมากกว่า ร้อยละ 90 และ เกษตรกรไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าวได้ (ภาพที่ 3)

ภาพที่ 3  แปลงนาข้าวที่ถูกแมลงสิงลงทำลายมากกว่าร้อยละ 90 การสุ่มตัวอย่างแมลงโดยใช้สวิงโฉบและการนำตัวอย่างรวงข้าวตรวจนับความเสียหายในสภาพห้องปฏิบัติการ


            

ค่าใช้จ่าย : 97,050
จำนวนผู้รับบริการ : 7
ปัญหาอุปสรรค :
แนวทางแก้ไข :
ไฟล์แนบกิจกรรม :
รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 2 [IG=4599]   วันที่รายงาน  [30/9/2564]

ขณะนี้อยู่ระหว่างการติดตามประเมินผลการดำเนินงานในแปลงเกษตรกร ด้วยการใช้ปฏิทินการจัดการศัตรูข้าวโดยชีววิธี ร่วมกับนวัตกรรมการฉีดพ่นสารชีวภัณฑ์โดยใช้โดรนทางการเกษตร โดยการมีส่วนร่วมของเกษตรกรซึ่งดำเนินการโดยโครงการสนับสนุนชีวภัณฑ์ป้องกันศัตรูข้าว และเกษตรกรเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการจ้างโดรนทางการเกษตร

ค่าใช้จ่าย :
จำนวนผู้รับบริการ : 51
ปัญหาอุปสรรค :
แนวทางแก้ไข :
ไฟล์แนบกิจกรรม :
รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 3 [IG=4600]   วันที่รายงาน  [30/9/2564]

ขณะนี้อยู่ระหว่างการติดตามประเมินผลการดำเนินงานในแปลงเกษตรกร ด้วยการใช้ปฏิทินการจัดการศัตรูข้าวโดยชีววิธี ร่วมกับนวัตกรรมการฉีดพ่นสารชีวภัณฑ์โดยใช้โดรนทางการเกษตร โดยการมีส่วนร่วมของเกษตรกรซึ่งดำเนินการโดยโครงการสนับสนุนชีวภัณฑ์ป้องกันศัตรูข้าว และเกษตรกรเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการจ้างโดรนทางการเกษตร

 

 

 

ค่าใช้จ่าย :
จำนวนผู้รับบริการ : 51
ปัญหาอุปสรรค :
แนวทางแก้ไข :
ไฟล์แนบกิจกรรม :
รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 4 [IG=4698]   วันที่รายงาน  [31/12/2564]

ค่าใช้จ่าย : 74,850
จำนวนผู้รับบริการ : 51
ปัญหาอุปสรรค :
แนวทางแก้ไข :
ไฟล์แนบกิจกรรม :
รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 5 [IG=4701]   วันที่รายงาน  [31/12/2564]

ค่าใช้จ่าย :
จำนวนผู้รับบริการ : 0
ปัญหาอุปสรรค :
แนวทางแก้ไข :
ไฟล์แนบกิจกรรม :

ส่งข้อความถึง tewee.m@psu.ac.th ผู้รับผิดชอบโครงการ

ข้อความ

 

Template by OS Templates